Bajki a rozwój dziecka

Submitted by on

read-959530_1280Bajki to potoczne określenie opowieści, jakimi tradycyjnie raczy się dzieci. Pięknym zwyczajem jest wykorzystywanie takich historii jako opowieści snutych wieczorami, przygotowujących najmłodszych do snu. Taką właśnie funkcję pełniły baśnie ludowe, przechowywane w tradycji ustnej dzięki zwyczajom kultywowanym zwłaszcza przez starsze kobiety. Pozornie praktyczne walory baśni opowiadanych na dobranoc skupiają się na celach niemalże rozrywkowych: opowiadanie pełne niezwykłych zdarzeń ma odciągać uwagę malców od rzeczywistości, dawać okazję do uruchomienia wyobraźni i przeżywania przygód wraz z bohaterami opowiadanych historii. Czy jednak rzeczywiście jedynie o to tu chodzi?

Baśnie – cudowne i pożyteczne

O tym, jak istotne dla rozwoju dziecka są baśnie, przekonują prace i publikacje amerykańskiego psychologa i pedagoga, Brunona Bettelheima. Kluczowe studium jego autorstwa już w swym tytule opisuje baśnie jako cudowne i pożyteczne – w obszernej rozprawie autor wyjaśnia, popierając to przykładami z własnej praktyki lekarskiej, w jaki sposób fantastyczne opowieści kształtują psychikę młodego człowieka. Empatia wobec postaci głównego bohatera, a nawet utożsamienie się z nim, ma być tu czynnikiem zasadniczym: przeżywając wraz z nim dobre i złe przygody, obserwując wybory postaci i ich konsekwencje, dziecko zdobywa w praktyczny sposób wiedzę moralną, poznaje uniwersalne prawdy na temat życia. Zawarte w baśniach ciągi przyczynowo-skutkowe, zwłaszcza te dotyczące rozwiązywania zasadniczych problemów, uczą małego słuchacza, jak należy podchodzić do napotykanych w życiu trudności. Dziecko naturalnie nie może wiedzieć, że baśnie ze swoją płaszczyzną symboliczną i alegoryczną pomagają mu kształtować konkretne cechy osobowościowe, że wypracowują w nim spojrzenie na świat i ludzi. Takich wniosków można dokonać dopiero z perspektywy czasu, gdy rozmyśla się nad czasami dzieciństwa i słuchanymi wtedy bajkami.

Powiedz jaką bajkę lubisz, a powiem ci, kim jesteś

Bettelheim był zdania, że już upodobania względem konkretnych baśni są w stanie wskazać, jakie cechy charakteru posiada dana osoba. Nawet więcej: że na podstawie tej pozornie niewinnej preferencji można dość trafnie opisać profil psychologiczny danej osoby: jej podejście do świata oraz stosunek do własnej osoby. Przeprowadzenie swoistego wywiadu na temat ulubionej opowieści może dostarczyć psychologowi wielu istotnych informacji na temat pacjenta, a tym samym pomóc w obraniu odpowiedniej strategii prowadzenia terapii.

Baśnie, które analizował w swojej pracy Bettelheim, stanowią obecnie kanon literatury dziecięcej. Doczekały się wielu ekranizacji, zostały zapisane w dziesiątkach tysięcy książek i tymi drogami wciąż oddziałują na wyobraźnię młodego czytelnika. Jednocześnie powstało wiele zupełnie nowych fantastycznych opowieści, opartych na oryginalnych scenariuszach konkretnych twórców. Pozostaje mieć nadzieję, że nowsze efekty ludzkiej kreatywności i zdolności do tworzenia pouczających historii także mają równie zbawienny i ważny wpływ na psychikę dzieci, jak baśnie tradycyjne.

Leave a Comment